Preponska (ingvinalna) kila: simptomi, uzroci kod muškaraca i žena i lečenje – kompletan vodič
Preponska kila, poznata i kao ingvinalna hernija ili narodski bruh, jedno je od najčešćih hirurških stanja uopšte – kod muškaraca je, uz operaciju katarakte, jedna od najčešće izvođenih operacija na svetu. Iako je reč o veoma poznatom problemu, oko njega postoji dosta nedoumica: kako preponska kila izgleda kod muškaraca, po čemu se razlikuje kod žena, koji su prvi simptomi i da li je operacija uvek neophodna?
Ovaj tekst, zasnovan na smernicama Evropskog udruženja za hernije (European Hernia Society) i međunarodnim HerniaSurge smernicama, kao i na iskustvu domaćih hirurga koji godišnje urade više stotina operacija preponske kile, ima za cilj da vam pruži jasnu, strukturisanu i celovitu sliku o tome kako preponska kila nastaje, po čemu se razlikuje kod muškaraca i žena, koji simptomi zahtevaju hitnu reakciju i koje su opcije lečenja danas dostupne.
Napomena: ovaj tekst je informativnog karaktera i ne zamenjuje pregled i mišljenje hirurga. Konačnu odluku o lečenju uvek donosi lekar, nakon detaljnog kliničkog pregleda.
Šta je preponska (ingvinalna) kila
Preponska kila nastaje kada deo unutrašnjeg sadržaja stomaka – najčešće deo tankog creva ili masnog tkiva koje okružuje creva – prodre kroz prirodnu ili stečenu slabost mišićnog i vezivnog zida u predelu prepone. Ovaj sadržaj tada formira ispupčenje ispod kože, koje se u preponskom kanalu, kroz koji kod muškaraca prolazi semena vrpca, a kod žena okrugli ligament materice, probija ka spoljašnjosti.
Direktna i indirektna preponska kila
Prema tačnom mestu nastanka, preponska kila se deli na dva osnovna tipa. Indirektna preponska kila nastaje usled urođene slabosti unutrašnjeg preponskog prstena i prati prirodan put preponskog kanala – kod muškaraca isti put kojim su testisi tokom razvoja u stomaku silazili u skrotum. Ovaj tip se, ako duže traje, može spustiti sve do skrotuma (ingvinoskrotalna kila). Direktna preponska kila nastaje usled slabosti samog dna preponskog kanala, obično kod starijih pacijenata, i ređe se spušta u skrotum.
Zašto nastaje – slabost preponskog kanala
Do preponske kile dovodi kombinacija urođene ili sa godinama stečene slabosti trbušnog zida i povećanog pritiska unutar trbušne duplje. Faktori koji povećavaju rizik uključuju genetsku predispoziciju, stariji uzrast, hronični kašalj, dugotrajno naprezanje pri podizanju teških tereta, hronični zatvor, uvećanje prostate koje otežava mokrenje, kao i prethodne operacije u predelu stomaka koje mogu oslabiti okolno tkivo.
Preponska kila kod muškaraca
Preponska kila je znatno češća kod muškaraca nego kod žena, a razlog leži u samoj anatomiji – tokom razvoja u stomaku, testisi silaze ka skrotumu upravo kroz preponski kanal, koji se nakon rođenja normalno suzi i zatvori. Kod dela muškaraca ovaj kanal ostaje blago proširen ili oslabljen, što stvara predispoziciju za nastanak indirektne preponske kile u bilo kom životnom dobu, a rizik dodatno raste sa godinama, teškim fizičkim radom i uvećanjem prostate.
Preponska kila se kod muškaraca najizraženije ispoljava pri naporu – dizanju tereta, kašljanju ili naprezanju – kada se ispupčenje pojača, dok se u ležećem položaju obično samo povuče i nestane. Kod sportista se ponekad javlja i početni oblik, bez vidljivog ispupčenja, ali sa bolom u preponi koji iskusan hirurg prepoznaje posebnim pregledom – ovo stanje se u žargonu naziva “fudbalerska prepona”.
Preponska kila kod žena
Iako je preponska kila znatno ređa kod žena, ona kod njih nosi neke posebne karakteristike o kojima vredi znati. Kada se kod žena javi kila u preponskom predelu, veći deo se, za razliku od muškaraca, odnosi na femoralnu (butnu) kilu, koja nastaje neposredno ispod preponskog ligamenta, u kanalu kroz koji prolaze femoralna arterija i vena. Femoralna kila se, prema smernicama Evropskog udruženja za hernije, teže vraća sama i ne može se, za razliku od preponske, vratiti pritiskom prstiju, a nosi i veći rizik od uklještenja.
Dodatna otežavajuća okolnost je da se preponska, a posebno femoralna kila kod žena, teže dijagnostikuje – ispupčenje je često manje uočljivo ili ga uopšte nema, a bol u preponi se ponekad pogrešno pripiše uvećanim limfnim čvorovima ili ginekološkim uzrocima. Zbog toga se ženama sa upornim bolom u preponi, čak i bez jasno vidljivog ispupčenja, savetuje pregled kod hirurga koji redovno radi ovaj tip operacija, kako se dijagnoza ne bi propustila ili odložila. Trudnoća i porođaji takođe predstavljaju faktor rizika, jer povećan pritisak u trbušnoj duplji i promene u vezivnom tkivu tokom trudnoće mogu doprineti nastanku kile.
Preponska kila – simptomi
Rani simptomi
Preponska kila se najčešće prvo primeti kao blaga nelagodnost, osećaj težine ili pečenja u preponi, koji se pojačava pri naprezanju, dizanju tereta, dužem stajanju, kašljanju ili kijanju. Ispupčenje, ako je vidljivo, u ovoj fazi raste tokom napora, a povlači se ili potpuno nestaje kada pacijent legne.
Kasniji simptomi
Kako vreme prolazi, kila obično postaje sve uočljivija, ispupčenje je veće i prisutno duže tokom dana, a bol se javlja i pri manjim naporima. Kod muškaraca se indirektna kila u ovoj fazi može spustiti do skrotuma, izazivajući dodatnu neprijatnost i osećaj pritiska.
Alarmantni simptomi uklještenja
Uklještenje kile predstavlja hitno hirurško stanje i prepoznaje se po sledećim znacima:
- Ispupčenje koje se, za razliku od ranije, više ne može vratiti pritiskom prstiju niti povlačenjem u ležećem položaju.
- Iznenadan, jak i uporan bol u predelu kile, koji se ne smiruje.
- Crvenilo, otok i osetljivost kože iznad ispupčenja.
- Mučnina, povraćanje i nadutost stomaka, koji ukazuju na moguću crevnu opstrukciju.
- Ukoliko se stanje ne zbrine hitno, postoji rizik od prekida cirkulacije u zahvaćenom delu creva i njegovog odumiranja (gangrene), što je stanje opasno po život.
Kako se dijagnostikuje preponska kila
Preponska kila se u velikoj većini slučajeva dijagnostikuje kliničkim pregledom – hirurg pregleda preponu u stojećem položaju i pri naprezanju (takozvani Valsalva manevar, slično naprezanju kao pri pražnjenju creva), kada ispupčenje postaje uočljivije ili opipljivo, čak i kada nije vidljivo golim okom. Detaljnije o prepoznatljivim znacima možete pročitati i u posebnom tekstu o simptomima kile.
Kod nejasnih slučajeva, posebno kod žena ili kod pacijenata sa bolom bez jasno vidljivog ispupčenja, dijagnoza se dodatno potvrđuje ultrazvukom abdomena ili ciljanim ultrazvukom preponskog predela, a u retkim, složenijim slučajevima i magnetnom rezonancom. Kompletan pregled dostupnih dijagnostičkih koraka nalazi se na stranici posvećenoj dijagnostičkim metodama.
Preponska kila – lečenje
Praćenje (“watchful waiting”) – kada je opcija kod muškaraca
Kod muškaraca sa potpuno asimptomatskom ili tek blago simptomatskom preponskom kilom, veće kliničke studije su pokazale da je bezbedno privremeno praćenje bez operacije, uz redovnu kontrolu, jer je rizik od naglog uklještenja u kratkom roku relativno mali. Ipak, iste studije pokazuju da veliki broj ovih pacijenata – čak polovina do dve trećine – u narednih nekoliko godina ipak razvije simptome i pristupi operaciji, pa se praćenje smatra opravdanom, ali privremenom opcijom, a ne trajnim rešenjem.
Zašto se femoralna kila uvek operiše rano
Za razliku od klasične preponske kile kod muškaraca, femoralna (butna) kila, koja je češća kod žena, prema evropskim smernicama treba operativno zbrinuti rano i planski, čak i kada su simptomi blagi ili gotovo neprimetni, upravo zbog značajno višeg rizika od uklještenja u odnosu na preponsku kilu.
Operacija kile – zlatni standard lečenja
Kod simptomatske preponske kile, kao i kod svake femoralne kile, operacija kile ostaje jedini definitivan način lečenja – ne postoji lek, vežba, pojas ili drugo nehirurško sredstvo koje bi kilu izlečilo ili trajno zadržalo na mestu. Naprotiv, nošenje potpornog pojasa može samo prikriti problem ili čak dodatno povećati pritisak, što pogoduje komplikacijama.
Vrste operacije preponske kile
Klasična operacija sa mrežicom (Lihtenštajn tehnika)
Klasična, otvorena operacija preponske kile podrazumeva jedan rez u preponi, kroz koji hirurg vraća kilni sadržaj na svoje mesto i ojačava oslabljeni deo zida sintetičkom mrežicom, koja trajno podupire to mesto i značajno smanjuje rizik od ponovne pojave kile. Ova tehnika je jednostavna, pouzdana i i danas se široko koristi, posebno kod jednostranih kila kod pacijenata koji ranije nisu operisani.
Laparoskopska operacija (TAPP i TEP tehnika)
Danas se sve češće koristi i laparoskopska operacija kile, koja se izvodi kroz nekoliko malih otvora, uz postavljanje mrežice iznutra, sa unutrašnje strane trbušnog zida. Postoje dve glavne tehnike – TAPP, kod koje se hirurg privremeno ulazi u trbušnu duplju, i TEP, još naprednija tehnika kod koje se radi ispred trbušne duplje, bez ulaska u nju, čime se dodatno smanjuje rizik od povrede unutrašnjih organa. Laparoskopski pristup je posebno pogodan kod obostranih kila (kada se, kroz iste otvore, mogu rešiti obe strane odjednom) i kod recidivnih kila, odnosno onih koje su se vratile nakon prethodne klasične operacije, a donosi i brži oporavak i manji postoperativni bol.
Bez obzira na izabranu tehniku, danas se najveći broj operacija preponske kile izvodi kao dnevna hirurgija ili uz kratko zadržavanje u bolnici. Više o samom toku i trajanju zahvata možete pročitati u tekstu koliko traje operacija kile.
Kada je operacija hitna – uklještenje kile
Uklještenje preponske kile predstavlja pravo hirurško hitno stanje. Kada deo creva zapadne u kilni otvor i ne može se vratiti, dolazi do prekida normalne cirkulacije krvi u tom delu creva. Ukoliko se operacija ne izvede u roku od nekoliko sati, preti razvoj gangrene (odumiranja tkiva creva) i, ukoliko dođe do probijanja zida creva, ozbiljne infekcije trbušne duplje (peritonitisa) i sepse, stanja koje može biti opasno po život. Zbog toga svaka kila koja se naglo, iznenada i bolno uveća i više se ne može vratiti u stomak zahteva hitan odlazak u bolnicu, bez odlaganja.
Praktičan vodič: da li vaša preponska kila zahteva operaciju?
Na osnovu svega opisanog, evo nekoliko pitanja koja vam mogu pomoći da, zajedno sa hirurgom, procenite koliko je vaša situacija ozbiljna. Što je više odgovora potvrdno, to je veća verovatnoća da će vam biti predložena operacija, a u nekim slučajevima i hitno.
- Da li imate vidljivo ispupčenje u preponi koje se povećava pri naporu, a povlači u ležećem položaju?
- Da li osećate bol ili nelagodnost u preponi koji ometaju svakodnevne aktivnosti?
- Da li ste žena sa upornim bolom u preponi, čak i bez jasno vidljivog ispupčenja?
- Da li se ispupčenje, koje ste ranije mogli lako da vratite, sada uopšte ne vraća?
- Da li je ispupčenje iznenada postalo bolno, crveno ili otečeno?
- Da li bol prate mučnina, povraćanje ili nadutost stomaka?
Ako ste na prva dva ili tri pitanja odgovorili potvrdno, savetuje se zakazivanje pregleda i razmatranje operacije kile. Ako ste odgovorili potvrdno na poslednja tri pitanja, ne čekajte – potražite hitnu medicinsku pomoć.
Zaključak
Preponska kila je izuzetno često, ali potpuno izlečivo stanje, kod koga jedino operacija predstavlja trajno rešenje. Dok se kod muškaraca sa blagim simptomima privremeno praćenje ponekad može razmotriti, femoralna kila, koja je češća kod žena, zahteva raniju i planiranu operaciju upravo zbog većeg rizika od uklještenja. U oba slučaja, iznenadno, bolno i nepovratno ispupčenje predstavlja hitno stanje koje ne sme da se odlaže.
Ukoliko prepoznajete simptome opisane u ovom tekstu, najbolji sledeći korak je da zakažete pregled i razgovarate sa hirurgom o operaciji kile, uključujući i laparoskopsku opciju, kako biste na vreme i bezbedno rešili problem, pre nego što dođe do komplikacija.
